Plan seminariów

Abstrakt: W 2023 roku powstała organizacja Psychedelics for Climate Action (PSYCA), upatrująca w psychodelikach użytecznych narzędzi w walce o klimat. Rok później PSYCA zorganizowała Psychedelic-Climate Week, a „stolik psychodeliczny” pojawił się również podczas Changemaker Lunch w ramach New York Climate Week – jednego z najważniejszych wydarzeń klimatycznych na świecie. Związki psychodelików z działaniami prośrodowiskowymi i proklimatycznymi są również przedmiotem badań psychologów, psychiatrów oraz ekspertów ds. zarządzania. Na inspirację doświadczeniami z ayahuaską i ibogainą wskazywała też Gail Bradbrook – jedna z założycielek Extinction Rebellion.

W 2022 roku powstał startup Make Sunsets, który zajmuje się zarządzaniem promieniowaniem słonecznym (SRM). W oderwaniu od międzynarodowych uzgodnień dotyczących takich działań wypuszcza balony z dwutlenkiem siarki, który ma zostać uwolniony w stratosferze, by odbijać część promieniowania słonecznego i w ten sposób ochładzać planetę. Badania w tym kierunku prowadzi również amerykańsko-izraelski startup Stardust Solutions, a Elon Musk sugerował, że podobny efekt można osiągnąć za pomocą satelitów sterowanych przez AI. Jednocześnie rozwijają się oddolne inicjatywy DIY carbon capture – ich uczestnicy dzielą się w internecie instrukcjami budowy domowych urządzeń do wychwytywania CO₂.

W wystąpieniu przedstawię projekt pilotażowych badań nad rodzącymi się, rozproszonymi praktykami domowej i dzikiej geoinżynierii węglowej i solarnej oraz nad praktykami psychodelicznymi w ramach aktywizmu klimatycznego. „Inżynierowie” upatrują możliwości ratowania planety w radykalnych rozwiązaniach technologicznych i zmianie warunków planetarnych, „psychonauci” – w głębokiej przemianie świadomości. W obu środowiskach pojawia się rozczarowanie dotychczasowymi politykami adaptacyjnymi i mitygacyjnym. Jedni i drudzy działają w logice pilności i ostatniej szansy, która nabiera szczególnego znaczenia w kontekście niedawnego raportu UNEP „Limiting Overshoot”. Jednocześnie zarówno inżynieria klimatu, jak i inżynieria świadomości wiążą się z niebagatelnymi zagrożeniami, których skalę i charakter trudno przewidzieć.

Planowane badania skupią się nie tylko na krytycznej analizie dyskursu wokół dzikiej geoinżynierii oraz wykorzystaniu psychodelików w kontekście klimatycznym, ale przede wszystkim na życiowych trajektoriach osób, które angażują się w ww. Będę chciał zastanowić się relacjami między logiką ostatniej szansy i naprawy oraz wizjami świata i przyszłości przez nie implikowanymi. Jednocześnie, inspirując się niedawnym esejem Anny Willow o antropologii postapokaliptycznej, chciałbym zadać pytania, czy praktyki „psychonautów” i „inżynierów” są performansami ostatniej szansy, czy pierwszymi spektaklami świata, który już się skończył, tylko boi się do tego przyznać, oraz czy w miejsce tego, co Jonathan Lear nazwał nadzieją radykalną – bolesną odwagą szukania sensu w ruinach rzeczywistości – „psychonauci” i „inżynierowie” nie oferują przypadkiem jej późnokapitalistycznego erzacu?

Bio: Marcin Krassowski – antropolog kultury, etnograf, postdoc w Instytucie Antropologii i Etnologii UAM. Interesują go alternatywne, komplementarne i nieortodoksyjne działania podejmowane w obliczu polikryzysu. W ramach pracy nad doktoratem przeprowadził badania w ponad 20 europejskich ekowioskach, przyglądając się w szczególności sposobom zamieszkiwania i współkształtowania krajobrazów jako sposobom odnoszenia się do globalnych problemów środowiskowych, społecznych, ekonomicznych i kulturalnych. Jego praca doktorska została wyróżniona w konkursie Narodowego Centrum Kultury na najlepszą pracę doktorską z zakresu nauk o kulturze. W ramach projektu SPECIFIC zajmuje się również badaniami i innowacjami miejskimi, w tym zagadnieniami związanymi z miastem 15-minutowym oraz antropologią rowerów

Abstrakt: This talk explores Starbase, Texas, the high-tech playground where SpaceX builds and launches the massive Starship rocket. By comparing this site to historic American company towns, I examine what happens when a single corporate vision designs every aspect of a community’s reality. Through the eyes of its inhabitants, I investigate how this cutting-edge facility blurs the line between a functional workplace and a total human environment. Ultimately, I use the “simulation hypothesis” as a metaphor to understand a new “American” experience defined by technological extremes.

Bio: Anna Szołucha is an Associate Professor at the Institute of Anthropology and Ethnology, AMU and was the PI for the ARIES project (Anthropological Research into the Imaginaries and Exploration of Space, 2021-2026). She holds a PhD from the National University of Ireland, Maynooth, and an MA (Hons) in International Relations from the University of St Andrews. Her previous research explored the intersections of energy and society, specifically the impacts of natural gas extraction on local communities and the role of unconventional resources (such as shale gas) in shaping social and democratic formations. She is also interested in the transformation of democracy and contemporary social movements.

24.11.2026

Zbigniew Jasiewicz

Podróże po obu stronach Amu-darii. Dziennik jako tekst etnograficzny

Abstrakt:

Dziennik, w szczególności dziennik podróży, należy do kategorii dokumentów osobistych. Od dawna był wykorzystywany w naukach takich jak socjologia, psychologia społeczna, a także w antropologii społeczno-kulturowej. Najbardziej znany w naszej dyscyplinie jest Dziennik w ścisłym znaczeniu tego słowa Bronisława Malinowskiego (1967, 2002). Również w etnografii/antropologii polskiej pojawiały się dzienniki: Seweryna Goszczyńskiego (1853, 1958), Jana Czekanowskiego (1968), S. Poniatowskiego (1966). Opublikowany przeze mnie dziennik z podróży Po obu stronach Amu-darii pozwala zastanowić się nad dziennikiem jako narzędziem utrwalania materiału terenowego i formą jego prezentacji, z właściwą mu użytecznością dla dyscypliny oraz ograniczeniami.

Biogram

Prof. Zbigniew Jasiewicz, uczeń m.in. Kazimierza Moszyńskiego na Uniwersytecie Jagiellońskim, gdzie studiował historię kultury materialnej. W 1953 roku rozpoczął pracę na Uniwersytecie w Poznaniu, na którym w 1961 roku obronił doktorat z kowalstwa w Wielkopolsce [wydanej w formie książkowej jako Studia historyczno-etnograficzne nad kowalstwem wiejskim w Wielkopolsce, Poznań: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza 1963], zaś jego promotorem był Józef Burszta. Także na UAM w 1969 roku habilitował się na podstawie pracy o Uzbekach [Uzbecy. Studia nad przeobrażeniami społeczno-kulturowymi w XIX i XX wieku, Poznań: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza 1969]. W 1977 roku został profesorem, a książka, która stała się podstawą przyznania mu tego tytułu, dotyczyła rodziny w zachodniej Polsce [Rodzina wiejska na Ziemi Lubuskiej. Studium przeobrażeń rodziny na podstawie badań etnograficznych w wybranych wsiach, Warszawa–Poznań: Państwowe Wydawnictwo Naukowe 1977]. Jest również autorem wielu znaczących artykułów oraz książki o historii etnologii polskiej [Początki polskiej etnologii i antropologii kulturowej (od końca XVIII wieku do roku 1918), Poznań: Instytut Oskara Kolberga 2011]. W 1976 roku był głównym organizatorem wyprawy etnograficznej do Afganistanu. Na podstawie zapisów w dzienniku wydał w tym roku książkę Po obu stronach Amu-darii [Toruń 2026].